ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 214
॥ శ్రీః ॥
1.214. అధ్యాయః 214
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
పంచే ఉపాఖ్యానప్రారంభః॥ 1 ॥
నైమిశారణ్యే దేవైరారబ్ధే సత్రే యమస్య శామిత్రకర్మణి వ్యాపృతత్వాత్ లోకే ప్రజాబాహుల్యం దృష్ట్వా తత్పరిజిహీర్షయా దేవైర్బ్రహ్మసమీపగమనం॥ 2 ॥
బ్రహ్మాజ్ఞయా పునర్నైమిశారణ్యం గతస్య గంగాయాం పుండరీకం దృష్ట్వా తజ్జిహీర్షయా గతస్య ఇంద్రస్య తత్ర రుదంతాః స్త్రియాః దర్శనం॥ 3 ॥
తామనుగచ్ఛతేంద్రేణ పర్వతవివరే పూర్వేషాం చతుర్ణాం ఇంద్రాణాం దర్శనం॥ 4 ॥
బలరామకేశవద్రౌపద్యాదీనాముత్పత్తికథా॥ 5 ॥
వ్యాసదత్తదివ్యదృష్టేర్ద్రుపదస్య పాండవద్రౌపదీపూర్వరూపదర్శనం॥ 6 ॥
ద్రౌపద్యా అవ్యవహితపూర్వజన్మవృత్తాంతకథనం॥ 7 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
వ్యాస ఉవాచ। 1-214-0x(1190)(9328)
పురా వై నైమిశారణ్యే దేవాః సత్రముపాసతే।
తత్ర వైవస్వతో రాజఞ్శామిత్రమకరోత్తదా॥ 1-214-1(9329)
తతో యమో దీక్షితస్తత్ర రాజ-
న్నామారయత్కంచిదపి ప్రజానాం।
తతః ప్రజాస్తా బహులా బభూవుః
కాలాతిపాతాన్మరణప్రహీణాః॥ 1-214-2(9330)
సోమశ్చ శక్రో వరుణః కుబేరః
సాధ్యా రుద్రా వసవోఽథాశ్వినౌ చ।
ప్రజాపతిర్భువనస్య ప్రణేతా
సమాజగ్ముస్తత్ర దేవాస్తథాఽన్యే॥ 1-214-3(9331)
తతోఽబ్రువఁల్లోకగురుం సమేతా
భయాత్తీవ్రాన్మానుషాణాం వివృద్ధ్యా।
తస్మాద్భయాదుద్విజంతః సుఖేప్సవః
ప్రయామ సర్వే శరణం భవంతం॥ 1-214-4(9332)
పితామహ ఉవాచ। 1-214-5x(1191)
కిం వో భయం మానుషేభ్యో యూయం సర్వే యదాఽమరాః।
మా వో మర్త్యసకాశాద్వై భయం భవితుమర్హతి॥ 1-214-5(9333)
దేవా ఊచుః। 1-214-6x(1192)
మర్త్యా అమర్త్యాః సంవృత్తా న విశేషోఽస్తి కశ్చన।
అవిశేషాదుద్విజంతో విశేషార్థమిహాగతాః॥ 1-214-6(9334)
శ్రీభగవానువాచ। 1-214-7x(1193)
వైవస్వతో వ్యాపృతః సత్రహేతో-
స్తేన త్విమే న ంరియంతే మనుష్యాః।
తస్మిన్నేకాగ్రే కృతసర్వకార్యే
తత ఏషాం భవితైవాంతకాలః॥ 1-214-7(9335)
వైవస్వతస్యైవ తనుర్విభక్తా
వీర్యేణ యుష్మాకముత ప్రవృద్ధా।
సైషామంతో భవితా హ్యంతకాలే
న తత్ర వీర్యం భవితా నరేషు॥ 1-214-8(9336)
వ్యాస ఉవాచ। 1-214-9x(1194)
తతస్తు తే పూర్వజదేవవాక్యం
శ్రుత్వా జగ్ముర్యత్ర దేవా యజంతే।
సమాసీనాస్తే సమేతా మహాబలా
భాగీరథ్యాం దదృశుః పుండరీకం॥ 1-214-9(9337)
దృష్ట్వా చ తద్విస్మితాస్తే బభూవు-
స్తేషామింద్రస్తత్ర శూరో జగామ।
సోఽపశ్యద్యోషామథ పావకప్రభాం
యత్ర దేవీ గంగా సతతం ప్రసూతా॥ 1-214-10(9338)
సా తత్ర యోషా రుదతీ జలార్థినీ
గంగాం దేవీం వ్యవగాహ్య వ్యతిష్ఠత్।
తస్యాశ్రుబిందుః పతితో జలే య-
స్తత్పద్మమాసీదథ తత్ర కాంచనం॥ 1-214-11(9339)
తదద్భుతం ప్రేక్ష్య వజ్రీ తదానీ-
మపృచ్ఛత్తాం యోషితమంతికాద్వై।
కా త్వం భద్రే రోదిషి కస్య హేతో-
ర్వాక్యం తథ్యం కామయేఽహం బ్రవీహి॥ 1-214-12(9340)
స్త్ర్యువాచ। 1-214-13x(1195)
త్వం వేత్స్యసే మామిహ యాఽస్మి శక్ర
యదర్థం చాహం రోదిమి మందభాగ్యా।
ఆగచ్ఛ రాజన్పురతో గమిష్యే
ద్రష్టాఽసి తద్రోదిమి యత్కృతేఽహం॥ 1-214-13(9341)
వ్యాస ఉవాచ। 1-214-14x(1196)
తాం గచ్ఛంతీమన్వగచ్ఛత్తదానీం
సోఽపశ్యదారాత్తరుణం దర్శనీయం।
సిద్ధాసనస్థం యువతీసహాయం
క్రీడంతమక్షైర్గిరిరాజమూర్ధ్ని॥ 1-214-14(9342)
తమబ్రవీద్దేవరాజో మమేదం
త్వం విద్ధి విద్వన్భువనం వశే స్థితం।
ఈశోఽహస్మీతి సమన్యురబ్రవీ-
ద్దృష్ట్వా తమక్షైః సుభృశం ప్రమత్తం॥ 1-214-15(9343)
క్రుద్ధం చ శక్రం ప్రసమీక్ష్య దేవో
జహాయ శక్రం చ శైరుదైక్షత।
సంస్తంభితోఽభూదథ దేవరాజ-
స్తేనేక్షితః స్థాణురివావతస్థే॥ 1-214-16(9344)
యదా తు పర్యాప్తమిహాస్య క్రీడయా
తదా దేవీం రుదతీం తామువాచ।
ఆనీయతామేష యతోఽహమారా-
న్నైనం దర్పః పునరప్యావిశేత॥ 1-214-17(9345)
తతః శక్రః స్పృష్టమాత్రస్తయా తు
స్రస్తైరంగైః పతితోఽభూద్ధరణ్యాం।
తమబ్రవీద్భగవానుగ్రతేజా
మైవం పునః శక్ర కృథాః కథంచిత్॥ 1-214-18(9346)
నివర్తయైనం చ మహాద్రిరాజం
బలం చ వీర్యం చ తవాప్రమేయం।
ఛిద్రస్య చైవావిశ మధ్యమస్య
యత్రాసతే త్వద్విధాః సూర్యభాసః॥ 1-214-19(9347)
స తద్వివృత్య వివరం మహాగిరే-
స్తుల్యద్యుతీంశ్చతురోఽన్యాందదర్శ।
స తానభిప్రేక్ష్య బభూవ దుఃఖితః
కచ్చిన్నాహం భవితా వై యథేమే॥ 1-214-20(9348)
తతో దేవో గిరిశో వజ్రపాణిం
వివృత్య నేత్రే కుపితోఽభ్యువాచ।
దరీమేతాం ప్రవిశ త్వం శతక్రతో
యన్మాం బాల్యాదవమంస్థాః పురస్తాత్॥ 1-214-21(9349)
ఉక్తస్త్వేవం విభునా దేవరాజః
ప్రావేపతాఽఽర్తో భృశమేవాభిషంగాత్।
స్రస్తైరంగైరనిలేనేవ నున్న-
మశ్వత్థపత్రం గిరిరాజమూర్ధ్ని॥ 1-214-22(9350)
స ప్రాంజలిర్వై వృషవాహనేన
ప్రవేపమానః సహసైవముక్తః।
ఉవాచ దేవం బహురూపముగ్ర-
మద్యాశేషస్య భువనస్య త్వం భవాద్యః॥ 1-214-23(9351)
తమబ్రవీదుగ్రవర్చాః ప్రహస్య
నైవంశీలాః శేషమిహాప్నువంతి।
ఏతేఽప్యేవం భవితారః పురస్తా-
త్తస్మాదేతాం దరీమావిశ్య శేష్య॥ 1-214-24(9352)
ఏషా భార్యా భవితా వో న సంశయో
యోనిం సర్వే మానుషీమావిశధ్వం।
తత్ర యూయం కర్మ కృత్వాఽవిషహ్యం
బహూనన్యాన్నిధనం ప్రాపయిత్వా॥ 1-214-25(9353)
`అస్త్రైర్దివ్యైర్మానుషాన్యోధయిత్వా
శూరాన్సర్వానాహవే సంవిజిత్య।'
ఆగంతారః పునరేవేంద్రవలోకం
స్వకర్మణా పూర్వచితం మహార్హం।
సర్వం మయా భాషితమేతదేవం
కర్తవ్యమన్యద్వివిధార్థయుక్తం॥ 1-214-26(9354)
పూర్వేంద్రా ఊచుః। 1-214-27x(1197)
గమిష్యామో మానుషం దేవలోకా-
ద్దురాధరో విహితో యత్ర మోక్షః।
దేవాస్త్వస్మానాదధీరంజనన్యాం
ధర్మో వాయుర్మఘవానశ్వినౌ చ॥ 1-214-27(9355)
వ్యాస ఉవాచ। 1-214-28x(1198)
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వజ్రపాణిర్వచస్తు
దేవశ్రేష్ఠం పునరేవేదమాహ।
వీర్యేణాహం పురుషం కార్యహేతో-
ర్దద్యామేషాం పంచమం మత్ప్రసూతం॥ 1-214-28(9356)
విశ్వభుగ్భూతధామా చ శిబిరింద్రః ప్రతాపవాన్।
శాంతిశ్చతుర్థస్తేషాం వై తేజస్వీ పంచమః స్మృతః॥ 1-214-29(9357)
తేషాం కామం భగవానుగ్రధన్వా
ప్రాదాదిష్టం సన్నిసర్గాద్యథోక్తం।
తాం చాప్యేషాం యోషితం లోకకాంతాం
శ్రియం భార్యాం వ్యదధాన్మానుషేషు॥ 1-214-30(9358)
తైరేవ సార్ధం తు తతః స దేవో
జగామ నారాయణమప్రమేయం।
అనంతమవ్యక్తమజం పురాణం
సనాతనం విశ్వమనంతరూపం॥ 1-214-31(9359)
స చాపి తద్వ్యదధాత్సర్వమేవ
తతః సర్వే సంబభూవుర్ధరణ్యమాం।
`నరం తు దేవం విబుధప్రధాన-
మింద్రాజ్జిష్ణుం పంచమం కల్పయిత్వా।'
స చాపి కేశౌ హరిరుద్బబర్హ
శుక్లమేకమపరం చాపి కృష్ణం॥ 1-214-32(9360)
తౌ చాపి కేశౌ విశతాం యదూనాం
కులే స్త్రియౌ దేవకీం రోహిణీం చ।
తయోరేకో బలదేవో బభూవ
యోఽసౌ శ్వేతస్య దేవస్య కేశః।
కృష్ణో ద్వితీయః కేశవః సంబభూవ
కేశో యోఽసౌ వర్ణతః కృష్ణ ఉక్తః॥ 1-214-33(9361)
యే తే పూర్వం శక్రరూపా నిబద్ధా-
స్తస్యాం దర్యాం పర్వతస్యోత్తరస్య।
ఇహైవ తే పాండవా వీర్యవంతః
శక్రస్యాంశః పాండవః సవ్యసాచీ॥ 1-214-34(9362)
ఏవమేతే పాండవాః సంబభూవు-
ర్యే తే రాజన్పూర్వమింద్రా బభూవుః।
లక్ష్మీశ్చైషాం పూర్వమేవోపదిష్టా
భార్యా యైషా ద్రౌపదీ దివ్యరూపా॥ 1-214-35(9363)
కథం హి స్త్రీ కర్మణా తే మహీతలా-
త్సముత్తిష్ఠేదన్యతో దైవయోగాత్।
యస్యా రూపం సోమసూర్యప్రకాశం
గంధశ్చాస్యాః కోశమాత్రాత్ప్రవాతి॥ 1-214-36(9364)
ఇదం చాన్యత్ప్రీతిపూర్వం నరేంద్ర
దదాని తే వరమత్యద్భుతం చ।
దివ్యం చక్షుః పశ్య కుంతీసుతాంస్త్వం
పుణ్యైర్దివ్యైః పూర్వదేహైరుపేతాన్॥ 1-214-37(9365)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-214-38x(1199)
తతో వ్యాసః పరమోదారకర్మా
శుచిర్విప్రస్తపసా తస్య రాజ్ఞః।
చక్షుర్దివ్యం ప్రదదౌ తాంశ్చ సర్వాన్
రాజాఽపశ్యత్పూర్వదేహైర్యథావత్॥ 1-214-38(9366)
తతో దివ్యాన్హేమకిరీటమాలినః
శక్రప్రఖ్యాన్పావకాదిత్యవర్ణాన్।
బద్ధాపీడాంశ్చారురూపాంశ్చ యూనో
వ్యూఢోరస్కాంస్తాలమాత్రాందదర్శ॥ 1-214-39(9367)
దివ్యైర్వస్త్రైరజోభిః సుగంధై-
ర్మాల్యైశ్చాగ్ర్యైః శోభమానానతీవ।
సాక్షాత్త్ర్యక్షాన్వా వసూంశ్చాపి రుద్రా-
నాదిత్యాన్వా సర్వగుణోపపన్నాన్॥ 1-214-40(9368)
తాన్పూర్వేంద్రానభివీక్ష్యాభిరూపా-
త్ర్శక్రాత్మజం చేంద్రరూపం నిశంయ।
ప్రీతో రాజా ద్రుపదో విస్మితశ్చ
దివ్యాం మాయాం తామవేక్ష్యాప్రమేయాం॥ 1-214-41(9369)
తాం చైవాగ్ర్యాం స్త్రియమతిరూపయుక్తాం
దివ్యాం సాక్షాత్సోమవహ్నిప్రకాశాం।
యోగ్యాం తేషాం రూపతేజోయశోభిః
పత్నీ మత్వా హృష్టవాన్పార్థివేంద్రః॥ 1-214-42(9370)
స తద్దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యరూపం
జగ్రాహ పాదౌ సత్యవత్యాః సుతస్య।
నైతచ్చిత్రం పరమర్షే త్వయీతి
ప్రసన్నచేతాః స ఉవాచ చైనం॥ 1-214-43(9371)
`వ్యాస ఉవాచ। 1-214-44x(1200)
ఇదం చాపి పురావృత్తం తన్నిబోధ చ భూమిమ।
కీర్త్యమానం నృపర్షీణాం పూర్వేషాం దారకర్మణి॥ 1-214-44(9372)
నితంతుర్నామ రాజర్షిర్బభూవ భువి విశ్రుతః।
తస్య పుత్రా మహేష్వాసా బభూవుః పంచ భూమితాః॥ 1-214-45(9373)
సాల్వేయః శూరసేనశ్చ శ్రుతసేనశ్చ వీర్యవాన్।
తిందుసారోఽతిసారశ్చ క్షత్రియాః క్రతుయాజినః॥ 1-214-46(9374)
నాతిచక్రమురన్యోన్యమన్యోన్యస్య ప్రియంవదాః।
అనీర్ష్యవో ధర్మవిదః సౌంయాశ్చైవ ప్రియకరాః॥ 1-214-47(9375)
ఏతాన్నైతంతవాన్పంచ శిబిపుత్రీ స్వయంవరే।
అవాప స్వపతీన్వీరాన్భౌమాశ్వీ మనుజాధిపాన్॥ 1-214-48(9376)
వీణేవ మధురారావా గాంధర్వస్వరమూర్చ్ఛితా।
ఉత్తమా సర్వనారీణాం భౌమాశ్వీ హ్యభవత్తదా॥ 1-214-49(9377)
యస్యా నైతంతవాః పంచ పతయః క్షత్రియర్షభాః।
బభూవుః పృథివీపాలాః సర్వైః సముదితా గుణైః॥ 1-214-50(9378)
తేషామేకాభవద్భార్యా రాజ్ఞామౌశీనరీ శుభా।
భౌమాశ్వీ నామ భద్రం తే తథారూపగుణాన్వితా॥ 1-214-51(9379)
పంచభ్యః పంచధా పంచ దాయాదాన్సా వ్యజాయత।
తేభ్యో నైతంతవేభ్యస్తు రాజశార్దూల వై తదా॥ 1-214-52(9380)
పృథగాఖ్యాఽభవత్తేషాం భ్రాతౄణాం పంచధా భువి।
యథావత్కీర్త్యమానాంస్తాంఛృణు మే రాజసత్తమ॥ 1-214-53(9381)
సాల్వేయాః శూరసేనాశ్చ శ్రుతసేనాశ్చ పార్థివాః।
తిందుసారాతిసారాశ్చ వంశా ఏషాం నృపోత్తమ॥ 1-214-54(9382)
ఏవమేకాఽభవద్భార్యా భౌమాశ్వీ భువి విశ్రుతా।
తథైవ ద్రుపదైషా తే సుతా వై దేవరూపిణీ।
పంచానాం విహితా పత్నీ కృష్ణా పార్షత్యనిందితా'॥ 1-214-55(9383)
వ్యాస ఉవాచ। 1-214-56x(1201)
ఆసీత్తపోవంనే కాచిదృషేః కన్యా మహాత్మనః।
నాధ్యగచ్ఛత్పతిం సా తు కన్యా రూపవతీ సతీ॥ 1-214-56(9384)
తోషయామాస తపసా సా కిలోగ్రేణ శంకరం।
తామువాచేశ్వరః ప్రీతో వృణు కామమితి స్వయం॥ 1-214-57(9385)
సైవముక్తాఽబ్రవీత్కన్యా దేవం వరదమీశ్వరం।
పతిం సర్వగుణోపేతమిచ్ఛామీతి పునఃపునః॥ 1-214-58(9386)
దదౌ తస్యై స దేవేశస్తం వరం ప్రీతమానసః।
పంచ తే పతయో భద్రే భవిష్యంతీతి శంకరః॥ 1-214-59(9387)
సా ప్రసాదయతీ దేవమిదం భూయోఽభ్యభాషత।
ఏకం పతిం గుణోపేతం త్వత్తోఽర్హామీతి శంకర॥ 1-214-60(9388)
తాం దేవదేవః ప్రీతాత్మా పునః ప్రాహ శుభం వచః।
పంచకృత్వస్త్వయోక్తోఽహం పతిం దేహీతి వై పునః॥ 1-214-61(9389)
తత్తథా భవితా భద్రే వచస్తద్భద్రమస్తు తే।
దేహమన్యం గతాయాస్తే సర్వమేతద్భవిష్యతి॥ 1-214-62(9390)
ద్రుపదైషా హి సా జజ్ఞే సుతా వై దేవరూపిణీ।
పంచానాం విహితా పత్నీ కృష్ణా పార్షత్యనిందితా॥ 1-214-63(9391)
`సైవ నాలాయనీ భూత్వా రూపేణాప్రతిమా భువి।
మౌద్గల్యం పతిమాస్థాయ శివాద్వరమభీప్సతీ॥ 1-214-64(9392)
ఏతద్దేవరహస్యం తే శ్రావితం రాజసత్తమ।
నాఖ్యాతవ్యం కస్యచిద్వై దేవగుహ్యమిదం యతః॥' 1-214-65(9393)
స్వర్గశ్రీః పాండవార్థం తు సముత్పన్నా మహామఖే।
సేహ తప్త్వా తపో ఘోరం దుహితృత్వం తవాగతా॥ 1-214-66(9394)
సైషా దేవీ రుచిరా దేవజుష్టా
పంచానామేకా స్వకృతేనేహ కర్మణా।
సృష్టా స్వయం దేవపత్నీ స్వయంభువా
శ్రుత్వా రాజంద్రుపదేష్టం కురుష్వ॥ ॥ 1-214-67(9395)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి వైవాహికపర్వణి చతుర్దశాధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 214 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-214-1 శమితా యజ్ఞే పశువధకర్తా తస్య భావః శామిత్రం॥
1-214-3 యత్ర ప్రజాపతిస్తత్ర సోమాదయః సమాజగ్ముః॥
1-214-11 తస్యాః అశ్రుబిందుః। సంధిరార్షః॥
1-214-21 తతః శీఘ్రమప్రవేశాద్ధేతోః॥
1-214-23 హే భవ అద్య త్వమశేషస్య భువనస్య ఆద్యః పతిరసి। అద్యేత్యనేన మాం జిత్వైవ నత్వన్యథేతి సూచితం॥
1-214-24 శేషం ప్రసాదం॥
1-214-27 దురాధరో దుష్ప్రాపః॥
1-214-28 వీర్యేణ శుక్రద్వారా పురుషమంశభూతం దద్యాం॥
1-214-29 తేజస్వీ ఇంద్రాంశః॥
1-214-31 తైర్విశ్వభుగాదిభిః। స దేవో మహాదేవః॥
1-214-32 వ్యదధాద్విహితవాన్ ఆజ్ఞప్తవానిత్యర్థః। ఉద్బబర్హ ఉద్ధృతవాన్॥
1-214-38 తస్య రాజ్ఞః। తస్మై రాజ్ఞే॥ చతుర్దశాధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 214 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
